Nieuws

Iedereen vindt Gooise natuur belangrijk, maar wie heeft er geld voor over?

08-05-2017

Karen Heerschop over de transitie naar een toekomstbestendig GNR 

Door: Bart Siebelink

Toen Karen Heerschop in april 2016 startte als interim-voorzitter, zei ze: “De toekomst van het GNR gaat mij aan het hart. De natuurgebieden van het GNR zijn het visitekaartje van het Gooi. Voor onze bestuurders is het een grote verantwoordelijkheid om te zorgen dat deze prachtige natuurgebieden in stand worden gehouden en daar wil ik graag mijn steentje aan bijdragen”.

Het klonk als een eed. Nu haar interim-jaar erop zit, is het tijd om met haar terug te blikken. Wat is er bereikt en welke uitdagingen liggen er nog?

Wat zijn de grootste mijlpalen die zijn bereikt?

"Allereerst de omvorming naar een kleiner en slagvaardiger bestuur. Met een onafhankelijk voorzitter en twee externe deskundigen op het gebied van financiën en juridische zaken. Ook is het gelukt om binnen dit jaar alle informatie op tafel te krijgen die nodig is om keuzes te kunnen maken voor de toekomst. Dan praten we over het in kaart brengen van alle mogelijke verdienmodellen, over fondsenwerving, versterking van de organisatie en over hoever samenwerking met andere partijen kan gaan. Dat ligt nu voor, in de vorm van een beleidsplan, aan de Gooise gemeenteraden."

Dat zijn allemaal geldzaken. Gaat het dan niet om natuurbescherming?

"Het gaat om de voorwaarden die nodig zijn om natuur te beschermen. Dat is ook meteen de angel in de hele discussie. Want iedereen vindt het zo vanzelfsprekend dat er natuur is in het Gooi, dat niemand zich afvraagt wie er verantwoordelijk voor is. Vraag een willekeurige wandelaar of fietser buiten op de hei of in het bos maar eens wie de eigenaar is van het natuurgebied. Misschien dat hooguit een op de tien mensen het Goois Natuurreservaat noemt. De rest staat er nooit bij stil, weet het simpelweg niet of zal gokken Natuurmonumenten. Men realiseert zich dus amper dat je een organisatie (lees: het GNR) nodig hebt die zorg draagt voor die natuur. Wat het nog lastiger maakt, is dat het besef van urgentie ontbreekt. Want ja, als je bezuinigt op het GNR, houdt de natuur niet ineens op te bestaan."

Wat is de toegevoegde waarde van het GNR?

"In de eerste plaats moet je de natuurgebieden onderhouden. Je zou echt schrikken als er een jaar lang bijvoorbeeld geen onderhoud zou plaatsvinden aan paden en er geen (illegaal gedumpt) afval zou worden opgeruimd.

In de tweede plaats moet je de natuurgebieden beheren. Als je de natuur op zijn beloop laat, zijn alle heidevelden over vijftien á twintig jaar dichtgegroeid met bos. Is dat wat we willen als Gooise samenleving? Heel veel mensen houden juist van die vrije open ruimte die je alleen op de heide kan beleven.

In de derde plaats moet je de natuur beschermen als leefplek voor talloze planten en diersoorten. De natuur kan zichzelf namelijk niet wapenen tegen alle aantastingen vanuit de samenleving. Denk aan oprukkende bebouwing, een te hoge recreatiedruk of regio-overstijgende ontwikkelingen waarbij de natuur in het geding komt. Je moet bij steeds meer overleggen aanzitten om dat natuurbelang te behartigen. Deze beschermingstaak, die is vastgelegd in de doelstellingen van het Goois Natuurreservaat, vereist nadrukkelijk een onafhankelijke positie in het Gooise krachtenveld.

Dus de belangen van natuur en recreatie zijn soms tegengesteld?

"Nou en of. Velen zien de Gooise natuur alleen maar als een recreatiegebied dat op dezelfde manier kunnen gemanaged kan worden als een doorsnee groensingel van de tekentafel. Maar wat het hier zo bijzonder maakt is die hoge biodiversiteit. En die is weer mede het gevolg van een goede natuurbescherming. De GNR-doelstellingen luiden dan ook: natuurbehoud en recreatie 'tot in eeuwigen dage'."

Beperkt dat de mogelijkheden om samen te werken met andere partijen?

"Dat hangt ervan af wat je onder samenwerking verstaat. Als je het opvat als een fusie met een andere organisaties die in opdracht van de gemeenten werken, kan de onafhankelijkheid niet worden gewaarborgd. Gelukkig wordt dat door het bestuur onderschreven. Maar er ligt wel de opdracht om te kijken welke mogelijkheden tot samenwerking er verder nog zijn en dat is zeker zinvol."

Waarom moet een toekomstbestendig GNR extra geld kosten?

"Omdat er sinds de crisisjaren (vanaf 2008) door de gemeenten veel is bezuinigd op hun bijdrage aan het GNR, waardoor er veel achterstallig onderhoud is ontstaan op het organisatorische vlak. Bovenop die bezuinigingen is de GNR-bijdrage al die jaren niet geïndexeerd, wat neerkomt op vijftien procent minder inkomsten. En vergeet niet dat elke Gooise gemeente gedurende de afgelopen jaren wel een of meerdere stukken grond heeft overgedragen aan het GNR zonder er extra geld bij te geven voor inrichting en onderhoud.

Hoeveel is er nodig voor een zelfstandig functioneren van het GNR?

"Dat staat helder omschreven in het beleidsprogramma dat nu wordt voorgelegd aan de gemeenteraden. Het eerste jaar gaat het om 420.000 euro, daarna stijgt het nog driemaal tot een structureel bedrag van €1,2 miljoen. Als je het omrekent naar jaarlijkse bijdrage per inwoner, praten we in totaal over een verhoging van de huidige 6 euro naar 11 euro in 2020. Dat is dus 5 euro - zeg maar twee koppen koffie. 

Moet al het geld van de gemeenten komen of zijn er alternatieve verdienmodellen?

"We hebben alle verdienmodellen in kaart gebracht. Daarvan zijn er twee substantieel te noemen: natuurbegraven en betaald parkeren bij de toegangen tot natuurgebieden. Het is echter duidelijk geworden dat beide opties in onze regio maatschappelijk gevoelig liggen. Voor natuurbegraven geldt bovendien nog dat het alleen lucratief is als je het op grotere schaal kan toepassen."

"Daarnaast zijn natuurlijk ook diverse kleinere verdienmodellen in beeld gekomen. Denk bijvoorbeeld aan het verhuren van vergaderlocaties in de natuur of aan verkoop van schapenvlees. Die genereren echter geen substantiële inkomstenstroom waar je een organisatie op kan bouwen."

En fondsenwerving?

"Daar is ook naar gekeken. Met als conclusie dat daar kansen liggen. Het GNR is een sterk merk. Dat wordt door iedereen zo gezien. Veel organisaties afficheren zich graag met deze groene woon- en werkomgeving. Dat biedt perspectief voor het GNR. Daarom is het belangrijk dat daar steviger op wordt ingezet”.

"Het nu gepresenteerde beleidsplan zet in op het versterken van identiteit, bestuurskracht, de werkorganisatie en de financiële positie. Het afgelopen jaar is er veel gebeurd achter de schermen. De statuten zijn gewijzigd, we hebben een nieuw bestuursmodel ingevoerd en er is uitgebreid inzicht in verdienmodellen. Nu is het tijd voor ‘friend-raising’. Maar voor de uitvoering van die ambitie is wel een structureel hoger budget nodig en de wetenschap dat de kosten voor de baten uitgaan.”

Twee jaar geleden concludeerde Pieter Winsemius in zijn analyse 'Gebed zonder end' dat de gemeenten met hun GNR-bijdrage al jarenlang voor een dubbeltje op de eerste rang zitten. Deelt u deze conclusie?

"Ik heb geen argumenten om hem te ontkrachten. En de gemeenteraden zijn nu aan zet. Wat ik hen zou willen meegeven zijn dezelfde woorden als waarmee ikzelf vorig jaar het interim-voorzitterschap aanvaardde: De toekomst van het GNR gaat mij aan het hart. De natuurgebieden van het GNR zijn het visitekaartje van het Gooi. Voor ons is het een grote verantwoordelijkheid om te zorgen dat deze prachtige natuurgebieden in stand worden gehouden."

 

Om de continuïteit te waarborgen van het transitieproces waarin het GNR verkeert, is Karen Heerschop door het bestuur gevraagd om tot nader order aan de organisatie verbonden te blijven als waarnemend directeur-rentmeester.